İMAM HÜSEYİN

 

(a.s.)

 

         İmam Hüseyin (a.s.) buyurmuştur: "Şüphesiz ki nübüv­vetin ehl-i beyti, risaletin madeni, meleklerin inip kalktığı yer ve rahmetin indiği yer biziz. Allah, bizimle başlattı ve bizimle bitirdi, hatmetti." (el-Futuh, c: 5, s: 17)                         

       Şiaların üçüncü imamı olan ve aynı zamanda şehid edi­lişi nedeniyle şialar üzerinde çok derin ve köklü bir etki bıra­kan İmam Hüseyin (a.s.)'dır. O da aynen kardeşi gibi Rasu-lullah (s.a.a.)'in sevgilisi idi. "Ehl-ül beyt, zev-il kurba, Seyyida Şebabi ehl-il cennet, ashab-ı Kisa vb..." sözlerinin en belirgin fertlerinden biri sayılıp, peygamber (s.a.a.) tarafından en gü­zel cümlelerden biriyle methedilmistir.

       "Hüseyin bendendir, ben de Hüseyin'den", imamın fa­ziletleri babındaki rivayetleri birçok kaynaklar bir araya topla­mıştır1.

       İmam, babasının imameti dönemindeki Camel, Sıffin ve Nahrevan savaşlarına katılmakla birlikte kardeşinin yanında da hem savaşa azmedilmişken, hem de sulha karar veril­mişken dimdik durarak kardeşinin ve müslümanların hak imamının tutumunu savunuyordu. Biz "Siyasi İslam Tarihi" ki­tabının bir bölümünde "İmam Hüseyn (a.s.)'ın barış hakkındaki görüşü"2 başlıklı yazımızda bazı düşmanların

1)       Fazail-ul Hamse fi Sihah-is Sitte (Rruz Abadi), bakınız.

İmamın görüşünün kardeşiyle muhalif olduğu hakkında söyledikleri sözlerin yanlış olduğunu isbat etmiştik. Bir takım sarih tarihi rivayetlere göre İmam, sırf itaat etme yönünden değil, hatta tahlil ve yorum açısından bile İmam Hasan (a.s.)'ın olaylar hakkındaki tahlil ve görüşüne inanıyordu3. İmamın, Muaviye karşısındaki tutumlarından bir başkası da Hücr b. Adiy ve dostlarının şehid edilişi dolayısıyla Muaviye'ye uzunca şöyle bir mektup yazmasıydı. Bu mektupta; önce Muaviye ile savaş kastı olmadığını ama savaşmamasından Allah'ın razı ol­mayacağından korktuğunu belirterek Hücr'ün şehadetine oeyinip onu zulme boyun eğmeyen, bid'atlarla muhalefet eden ve hiçbir şeyden korkmayan âbid biri olarak vasfetmek-e Muaviye'nin Hücr'ü şehid etmesinden dolayı onu kınıyor. Aynı şekil Muaviye'nin hatalarını ve Ziyad'ın, onun kardeşinin oğlu olduğu hakkındaki işlediği hatayı kendisine hatırlatıp Zıyad'm Irak müslümanları hakkında işlediği cinayetleri anla-"Yor. Son olarak da Muaviye'yi kıyametle, hesap-kitapla uya-r'P hajkı nedensiz olarak tutuklayıp işkence ve eziyet ettiğin­den dolayı Allah'ın onu kendi başına bırakmayacağına deği­niyor ve şarap içen, köpek oynatan Yezid'e biat almakla ken­disini ayıplıyor."

     ….Hakikatte İmam Hüseyn (a.s.)'ın yaşamının en önemli kısmını oluşturan ve şia üzerinde ruhsal ve tarihsel açıdan en derin etki bırakan Kerbela vakıasıdır. Bu nedenle ve de özet olarak anlatmak niyetinde olduğumuzdan dolayı mukaddimatta bundan fazla yer vermiyor, Kerbela vakıasını incele­meye ve izah etmeye başlıyoruz.

dar.

2)   Siyasi islam Tarihi, Kırkıncı yıldan birinci hicri asrının sonuna ka-

3)   Ahbar-ut Tuvval (Dinveri), s: 221/el-İmametu ves-Siyaset, c: l, s: 151/lrsad (Şeyh Mufid), s: 206.                        

4)   Ensab-ul Eşraf (Muaviye'nin hayatı), c. 2, s: 744, Hadis: 303/Ah-ar-ut Tuvval,  s:  224/el-İmametu ves-Siyaset,  c:   1, s:   180-181/Ricat-ı keşki s: 48-49/Deâim-ul İslam, c: 2, s: 12T.

 

        İMAM HÜSEYİN (a.s.) VE YEZİD'E BİAT            

      Altmış hicri yılının Recep ayında Muaviye öldükten son­ra, önceden hilafeti müslümanlara zorla kabul ettirilen Yezid, babasının yerine oturup olanca gücüyle Medine'deki meşhur muhaliflerinden biat almaya başladı. Çünkü onlar Yezid'in hükümetinin geleceğini tehdit ediyor ve bir tehlike sayılıyor­lardı5.

         Muaviye'nin ölüm haberi henüz Medine halkına gelip çatmamışken, Yezid Medine'deki valisi Velid b. Ütbe b. Ebi Süfyan'a bir mektup yazarak hiç gecikmeden Hüseyn b. Ali (a.s.) ve Abdullah b. Zübeyr'den biat alması emrini verdi. Velid'in müşaviri olan Mervan, Velid'i aynı gece onları valilik ika­metgâhına getirmeğe, biat etmedikleri taktirde hemen orada öldürmeye teşvik etti. Çünkü bu eşsiz fırsat elden çıktığı tak­tirde bir daha onları bulmak daha da zorlaşacak ve Yezid'e itaat etmek sözünde bulunmayan kimseler muhalefet ederek halkı toplu bir isyana davet edeceklerdi6.

      Hüseyn (a.s.), ashab ve yakınlarından bir grup ile tehlike sezince kendilerini savunabilmeleri için silahlı olarak hakimin evine doğru yürüdüler. Hakimin evinde Muaviye'nin ölümü ve Yezid'in emri İmama bildirildi. İmam cevaben şöyle buyur­du: "Benim gibi birinin gizlide biat etmesi doğru olmaz, böyle bir biat mescitte ve bütün halkın huzurunda olmalıdır."

        Velid ikna olmuş idi ama küstahlığı baş alıp giden Mer­van, tehditçi sözlerle imamı tutuklaması için Velid'i tahrik et­meye çalışıyordu. İmam ile Mervan arasında bazı sert ko­nuşmalar geçti. Hazret, valinin evini terkederken Velid'e hita­ben şöyle buyurdu:

        "Biz nübüvvetin ehl-i beyti, risaletin kaynağı, meleklerin geliş-gidiş yeri ve rahmetin sebebiyiz. Allah (islamı) bizimle başlattı ve bizimle noktaladı. Yezid fasık, şarap içen, öldürül memesi gereken kimseleri öldüren ve açıkça fasıklığını

 

 

5)   Ahbar-ut Tuvval (Dinveri), s: 227.

6)   ibni A'sem. c: 5, s: 11.

 

 

bildi­ren biridir, benim gibi biri asla onun gibi birine biat etmez.'

        İmam bu mecliste "tathir ayetine istinat etmekle Ehl-i beytin, hilafet makamına daha layık olduğunu bildirdi".

         Ertesi gün Abdullah b. Zübeyr Medine'den çıkmış" ve ertesi gece ise (hicri altmışm Şaban ayının üçüncü günü) Huseyn b. Al, (a.s.) Muhammet b. Hanefiye hariç, risalet ha­nedanının bütün efradıyla birlikte Mekke'ye gitmek için Medi­ne yi terketmişti'

       Mekke İslamın en önemli dinî merkezi ve daima büyük ve meşhur Islami şahsiyetlerin toplandığı yer idi. İmam bura­da muhtelif şahıs ve fertlerle temasta bulunup Yezid'e biat etmemesinin nedenlerini onlara anlattı.

       Küfe şiaları, ne zamandan beri böyle bir anın gelip çat­masın, beklediklerinden bu haberi duymakla çok sevindiler Bu neden e bu konu üzerinde bir toplantı düzenlediler Onla­ra önderlik eden Süleyman b. Süred gibi şahıslar bu toplan­tıda konuşma yaparak İmam. Irak'a davet etme hususunu gündeme getirdiler. Süleyman yakin edebilmesi ve konunun hassas olduğuna tekid etmesi için toplantıda bulunanlardan sözlerinden dönmemelerine dair taahhüt aldı». Daha sonra Süleyman, Müseyyib b. Nacebe, Habib b. Mezahir, Rifaet b Şaddad ve Abdullah b. Val gibi şia önderlerinin imzasıyla imama bir mektup yazıp İmam. Kûfe'ye gelmeye davet etti-

      İmam bu mektuba cevap vermeyince çok geçmeden peşpeşe başka mektuplar da geldi ve nitekim Kays b Mu-sahhar Seydavi ve Abdullah b. Val halk.n temsilcisi olarak o hazreti davet etmek ve bunun hakkında diyalogda bulunmak için Mekke de hazretin huzuruna vardılar. Bundan sonra Kû-

felılenn mektupları sel gibi İmama taraf akmaya başlaladı.

 

 

7)   İbn-i A'şem, c: 5, s: 17.

8)   İbn-i A'sem, c: 5, s: 24-25.

9)   Ahbar-ut Tuvval, (Dinveri), s: 228.

10)   İbn-i A'sem, c: 5, s: 37.

11)   Taberi, c: 5, s: 260-261/İbn-i A'sen, c: 5, s: 46.

 

 

 ve imam bunca mektuba ehemmiyet vermemezlik ede-miyecek bir durumda kaldı12. Bu sırada, Kûfe'nin durumun­dan haberdar planlardan biri dan Hâni b. Hâni Mekke'de imamla görüştü. Bu görüşmede halkın hatta Kûfe'nin eşrafı­nın sahnede oluşu ve hazırlıkları hakkında bilgi verdi ve bu ' da Kâfeiilerin mektuplarının muhtevasına bir tekid oldu.

        İmamın ilk tepkisi Müslim'i göndermek idi; Müslim hare­ket etmeye hazırlanınca İmam ona hitaben şunları söyledi:

       "Halkın topyekün biat eniklerini görürsen hemen bana haber ver; ben de ona göre davranayım."13

        Müslim'in mesajı müsbet idi. İmama gönderdiği mektup­ta şöyle yazdı: "Küfe halkının yirmi binden fazlası size biat et­mişler. Mektubumu alır almaz hareket edin."14

       Küfe halkının mektupları, Küfe temsilcilerinin anlatımları ve de Müslim'in Kûfe'nin durumu hakkındaki verdiği bilgilerin tümü Emevi sultasına karşı güçlü ve ciddi bir savunma ve çatışmanın teşekkül halinde olduğunu gösteriyordu. Zil-Hacce ayının sekizinde' hacc merasimi yerine getirildiği sırada Kûfe'ye doğru harekete geçti. Çünkü onların görüşünce bir an gecikme bile Kûfe'nin durumunu Emevilerin yararına 'değiştirebilirdi.

      İmam, yol boyunca ilk olarak Yemen'den Şam'a hareket eden bir kervan ile karşılaştı. Bu kervan Yezid'in sarayı için Şam'a bir çok hediye götürüyordu. İmam kervanı ve yüklü olduğu hediyeleri müsadara edip kervan ehlini de istedikleri taktirde kendisiyle Irak'a gitmeye davet etti, aksi halde ise geri dönmelerini emretti.15                                              

       İmam Kûfe'ye doğru yola düştü ve yol arasında bulunan es-Srfah'da Farazdak ile karşılaşıp Kûfe'nin durumunu sordu. Farazdak kısa bir cümlede Kûfe'deki ortamı şöyle vasfetti:

 

 

12)   İbn-i A'sem, er 5, s: 49-50.

13)   bn-i A'sem, c: St s: 53.

14)   İbn4 A'sem, c: 5, s: 150.            .                                -

15)   Ensab-ul Eşraf (Belazeri), c: 2, s: 164, Mahmudi'nin tashihi/Ah-bar-ut Tuvval (Dinveri),

s: 245/Taberi, c: 4.                                            

 

 

       "Halkın kalbi seninledir, kılıçlan ise senin aleyh'ine kullanılacak."

         İmam yoluna devam edip sonraki bir bölgede (Betn-ür Rüme) Küfe halkına bir mektup yazıp pek yakın bir zamanda Kûfe'ye gireceğini onlara bildirdi6 Mektubu taşıyan Kays b. Musahhar Seydav! henüz Kûfe'ye girmemişken Hasîn b. Nü-meyr tarafından tutuklandı. İmamın mektubu Emevi memur­ların eline geçmesin diye mektubu çiğneyerek yuttu ve birkaç gün sonra da Kûfe'de şehid edildi. İmam hareketine devam edip Zarud mıntıkasında meşhur ve Q, ana kadar Osman'ın taraftarı dan Züheyr b. Kayn ile karşılaşıp ondan yardım di­ledi. O da İmamın sözleriyle etkilenip, karısının da teşvik et­mesiyle İmamın davetini kabul etti ve Kerbela'ya doğru iler­leyen bu kervana eklendi.17 İmam Zat-ı İrk bölgesindeydi ki Beni Eset kabilesinden biri Hâni ve Müslim'in şehadet habe­rini İmama iletti18.

       Tarihî bir haber, İmamın o an geri dönmeye karar verip ancak Müslim'in kardeşlerinin buna engel olduklarını söy­lüyor. Ama bu haber sahih değildir çünkü o zaman sadece İmam değil, hatta İmamın yanındakiler bile Kûfe'ye güve­niyor ve olup bitenleri şöyle değerlendiriyorlardı.

"Sen Müslim'e benzemezsin; Kûfe'ye varınca halk seni destekleyecektir."19

        Müslim'in son anlarında Ömer b. Sa'd'dan İmama gön­dermesini istediği haber, Zübale mıntıkasında İmama gelip çattı. Müslim bu haberinde, Kûfe'nin o hazret için korkunç bir tuzak şekline girdiğini ve hazretin buraya yaklaşmamasını kendisine bildirmişti. Çok geçmeden Kays b. Mushaf ve İmamın süt kardeşi dan Abdullah b.

 

 

16)  Ahbarut Tuval (Dinveri), s: 245.

17)  Ahbar-ut Tuvval (Dinveri), s: 247. *

18)   İbn-i A'sem, c: 5, s: 120.

19)   Taberi, c: 4, s:.300.

20)  Ahbar-ut Tuvval (Dinveri), s: 247-248.

 

 

Yaktur'un21 şehadet haberi hazrete bildirildi. Bu haberler genel olarak değerlendi­rildiğinde Kûfe'nin siyasi şartları ve durumlarının Emevilerin lehine dduğunu gösteriyordu. İmam bu durumu dikkate ala­rak beraberindeki nisbeten kalabalık topluluk karşısında du­rumu şöyle değerlendirdi:

        "Ey cemaat! Bizim taraftarlarımız bizi yalnız bıraktılar; evine dönmek isteyen herkes serbestçe dönebilir."22

Maddi amaçlan nedeniyle İmamın etrafını alan bir grup bu sözü işitir işitmez kervanı terkettiler ve sadece Medine'­den veya Mekke'den İmamla beraberlik eden has ashabı ve dostları baki kaldılar.23

        İmam, o güne özgü siyasi durumları dikkate almakla bu itirazcı hareketin askeri yenilgiye uğrayacağını katiyen biliyor­du, ama Rasululah (s.a.a.)'in evladı. Hüseyin (a.s.)'ın Emevilerle bir ayarda ve denk olmayan savaşının daha başka ma­nevi boyut, neden ve amaçlarının da olduğu ve bunların bilinen siyaset görüşü açısından asla değerlendirilemeyeceği malumdur.

     İmam olduğu gibi Kûfe'ye doğru gidiyordu ve nitekim Şerat bölgesine geldi. Orada dinlenip ertesi gün yoluna de­vam etti ve günün ortalarında Hürr İbn-i Yezid-i Riyâhi'nin komutası altındaki Küfe ordusunun ilk nişanesi uzaktan gö­ründü- Hürr bir askeri komutan olduğundan memuriyeti hak­kında sadece askerlik görevine amel ediyor ve bu meselenin siyasi boyutlarını asla dikkate almıyordu. Bu nedenle İmam namaz kılmaya kalkınca kendisi de bütün askerleriyle birlikte inanılmayacak bir samimiyet ve sadakatla bu cemaat nama­zına katıldı. Hürr'ün vazifesi İmamı Kûfe'ye götürmek ve geri dönmesini önlemek idi. İmam namazdan sonra orada bulunanlara hitaben konuşma yapıp şöyle buyurdu:

 

 

21)  Bazı tarih kitaplarında (Nefes-ül Mahmum) Kays b. Musahhar ve Abdullah b. Buktar olarak yazılmıştır.

22)  Ensab-ul Eşraf (Belazeri), s: 169.

23)    Ahbar-ut Tuvval (Dinveri), s: 248/Ensab-ul Eşraf (Belazeri), s: ie9/Taberi,c.4.s:300-3p1.

 

 

      "Benim amacım Kûfe'ye gelmek değildi ama mektupları­nız ye elçileriniz bana gelince Kûfe'ye gelmeye karar verdim. Şimdi eğer Kûfe'de bana itiraz etmeyeceğinize dair söz ve­riyorsanız şehrinize gelirim, aksi halde geldiğim yolu tutup geri dönerim."2*

        Hürr, mektuplar hakkında hiç bir şey bitmediğini belirtti, mektupları gördüğündeyse askerlik görevini öne sürdü, imam Kûfe'ye gitmeyi kabul etmeyip Hicaz'a doğru ilerledi25. Hürr ise süvarileriyle İmamın yolu üzerinde sıraya geçtiler, kısa bir dil kavgasından sonra onları Kûfe'den uzaklaştır-mayan ve Hicaz'a da yaklaştırmayan orta bir yolu yürümeğe her iki taraf da ittifak etti. Bu ittifak esasınca el-Üzeyb'e doğru ilerlediler.26

     Burada Tirimmah b., Üdey, İmamın 'Tayy" dağlarına doğ­ru hareket etmesini istedi fakat imam, Hürr ile antlaşmasın­dan dolayı bu öneriyi kabul etmedi27. Yol boyunca İmam Kû­fe'den daha çok uzaklaşmak için defalarca yolunu çöle doğ­ru eğmeğe çalıştı ama Hürr buna engel oldu. Nihayet Kasr-ı Beni Mukatil'e gelip çattılar ve ordan da Neyneva'ya kadar ilerlediler28, İbni Ziyad'ın İmamın tutuklanması hakkındaki emri Neyneva'da Hürre iletildi:

       "Onu kurak, susuz ve ot yeşermeyen bir çölde beklet."29

        Bu sırada Küfe şialarından bir kaçı geldiler ve Hürr'ün muhalefet etmesine rağmen İmamın ordusuna eklendiler30. Belazeri "İmam Şam'a gidip Yezid'e biat etmek için Hürr'den izin istedi" yazıyor31.

 

 

24)   Ahbar-ut Tuvval (Dinveri), s: 249/Ensab-ul Eşraf (Belazerî), c: 2, s: 170/ibn-i A'sem, c: 5, s: 135.

25)   Ahbar-ut Tuvval (Dinverî), s: 250.                                            .

26)   Aynı kaynak: s: 250/İbn-i A'sem, c: 5, s: 139-141/Ensab-ul Eşraf (Belazerî), c: 2, s: 170.

27) Taberi, c: 4, s: 307/Ensab-ul Eşraf (Belazerî), c. 2, s: 173.

28)  Anbar-ut Tuvval, (Dinverî), s: 250-251.                   ;

29)  Belaıerî, c: 2, s: 176/Dinverî, s: 251.

30)  Belazerî, c: 2, s: 172.                                                    -

31)  Belazerî, c: 2, s: 173.

 

 

       Bazı araştırmacıların bu rivayeti zayıf bilmelerine ilave­ten, bu çekişmelerin tümünün imamın Yezid'e biat etmeme­sinden doğduğu ve hazret biat etmeğe hazır olduğu taktirde savaş ve kan akıtmanın kendi kendine ortadan kalkacağı tabii îdi.

         İmam, Hürr ile hareket ettiği sürece Züheyr b. Kayn, Hûrr'ün ordusunun azlığından dolayı onlara saldırmalarını imamdan istiyordu, fakat İmâm kabullenmeyerek şöyle Duyuruyordu:

       "Onlarla savaşı kendimin başlatmasından hoşlanmıyo­rum/'32

       İmam Muharrem ayının ilk çarşamba günü veya ikinci Perşembe günü Kerbela'da zorla bekletildi fakat Dinveri, çarşamba günü olduğunu söylemiştir33.

   O günün ertesinden itibaren İbn-i Ziyad'ın orduları tedri­cen Kerbela'da toplandılar. İbni Ziyad, İmam Hüseyin (a.s.)'ın şehid edilişinin intikamını almak amacıyla ileride çık­ması muhtemel kıyamları önlemek için bütün Küfe halkının ve kabilelerinin elini peygamberin evladının kanına -bulaştır­maya çok ısrar ediyordu. İbn-i A'semin rivayet ettiğine göre takriben yirmi iki bin kişi Kûfe'den yola düştüler ama Belaze­ri34, Dinveri35 ve İbn-i Sa'd'ın rivayetlerinden anlaşıldığı üzere onların bir çok grubu yolun yarısında ordudan ayrılıp kaçtılar. Çünkü Küfe halkının çoğunluğu asla Rasulullah (s.a.v.)'ın ev­ladıyla savaşmak istemiyorlardı, bu nedenle İbn-i Ziyad şöyle bir bildiri yayınladı:

      "Bugünden itibaren orduya katılmamazlık eden herhangi biri eman ve emniyette olmayacak."36

     Bu cemiyet ve topluluk böyle bir tehdidin etkisinde kala­rak Kerbela'ya akın ettiler.

 

 

32)   Dinveri, s: 252.

33)   Dinverr. s; 253.                       :

34)   (Belazeri), c. 2, s: 179, Ensab-ul Eşraf.

35)  Ahbar-ut Tuvval, (Dinvşri), s: 254.

36)   Ensab-ul Eşraf, c. 2, s: 178.

 

 

       Hatta Rey şehrinin hakimi olarak ve müşrik deytemiyan ile savaşmak amacıyla iran'a hareket etmeye hazırlanan Ömer b. Sa'd b. Vakkas -kendisi de Beni Zühre37 de Hü­seyin (a.s.)'ın kanının akıtılmasına razı olmamalarına rağmen önce Hüseyin (a.s.)'ın işini bitirip daha sonra Rey'in valiliğini üstlenmesi için oraya gitmesine dair emir aldı ve bu yüzden Küfe ordusunun komutanlığına atandı, O Kerbela meselesi hakkında eziyet edici, huzur kaçırıcı ruhsal bunalım aşaması­nı geride bırakıp nihayet Rasulullah (s.a.a.)'ın evladının; kanı­nın akıtılması pahasına bile olsa Rey valiliğini seçti38.

          Ömer b. Sa'd'ın Kerbela'ya varır varmaz yaptığı ilk iş İmamın huzuruna bir elçi gönderip gelişinin nedenini sor­mak oldu. İmam, Küfe konusu hakkında kendisine gönderi­len mektupları ibn-i Sa'd'ın elçisine gösterip buyurdu:

        "Eğer Küfe halkı beni kabullenmek istemiyorlarsa gel­diğim yoldan çekip giderim."

        Bir çare peşinde gezen Ömer b. Sa'd, İbn-i Ziyad'a yaz­dığı mektupta şöyle dedi: "Hüseyin (a.s.) Hicaz'a döneceğine veya İslam ülkesinin sınır bölgelerinden birine gidip orada herhangi biri gibi yaşayacağına dair bana söz verdi." "Senin razılığında ümmetin maslahatı da bundadır.’’ İbn-i Ziyad, ibn-i Sa'd'ın tavsiyesinemeyilli idi ama Şimr onu kararıncfan döndürdü ve neticede İbni Ziyad, Ömer b. Sa'd'a çıkışarak şöyle bir mektup yazdı:

       "Hüseyin (a.s.)'a yumuşak davranman için seni gönder­medim, hemen Yezid'e biat etmesini kendisinden iste; eğer kabul etmezse önü Öldür, ortadan kaldır."4°

      İbni Ziyad'ın mektubunun içeriği İmama bildirilince şöyle buyurdu:

 

 

37)   Ibn-i Sa'd, "Turasuna" dergisi, sayı: 10, s: f78.

38)   İbn-i A'sem, c: 5, s: 173.

39)   İrşadn Müfid, s: 339, Basireti • Kum.

40)   İbn-i Asem, c: 5, s: 166, Ensab-ul Eşraf, c: 2, s: 183.

 

 

     "İbni Ziyad'ın isteğine müspet cevap vermeyeceğim; eğer ölümden başka bir çare yoksa ölüme göğüs gererim."41

       İbn-i Ziyad, Aşûra'dan bir kaç gün önce Ömer b. Sa'd'a bir mektup yazarak imama su yerümerhesi emrini ısrarla be­lirtti.

    "Osman gibi takvalı ve temiz birine yaptıkları gibi sen de Hüseyin ile su arasında engel ol; hatta bir damla bile su ta-damasınlar."42                                     /

       Başka bir mektupta da şöyle yazdı: "Hüseyin ve ashabı­nın kuyu kazıp onun suyundan yararlandıklarını duydum; bu mektubu alır almaz mümkün oldukça onlara engel ol ve su hakkında onlara daha da baskı yap."43

        İmam son günlerde birkaç kez İbn-i Sa'd ile görüştü ve yapmasını yüklendiği korkunç cinayetten vazgeçirmeye ça­lıştı ama -tarihi rivayetlere göre- Rey valiliği hevesi önü ken­dinden almıştı.              '

         Küfe ordusu Tasûa'nın İkindi vakti savaşı başlattı ama imamın İsteğine uyarak savaş, ertesi güfte ertelendi. İmam geceleyin kendi beraberindekilere şöyle buyurdu:

      "Ben biatimi üzerinizden1 kaldırdım; gecenin karanlığın­dan yararlanarak buradan uzaklaşabilirsiniz. Her biriniz aile­min birinin elinden tutup tehlikeden kurtarın. Ama hazretin ashabı Allah yolunda direneceklerini ve fedakârlık edecekleri­ni bildirdiler."44

     İmam aynı gece düşmanın saldırılârını çeşitli yerlerden yapamâmalari için çadırların her tarafında hendek kazmaları­nı, fakat bir yeri açık bırâkmalarını emretti: Aşüra gecesi bi­tince sabah erkenden her iki ordu birbirinin karşısında saflarını düzenleyip imam ve ashabı kararlı

 

 

41) Ahbaf-utt Tûvval, s 254:    

42)Ahbâr-ut Tüvvâl; s:55/Ensab-ul Eşraf, c: 2, s: 180/İbtel Ziyad'm osman hakkındaki iftirası hakkında bakınız: "Siyası İslam Tarihi" kırkıncı hicri yılına kadar, s: 377

43)İbnî A'sem c.5,s: 162/Taberi, c: 4,"ş; 311

44)ibn-i Sa'd, 'Turasuna" dergisi, sayı: 10, s; 178/el-kamil-u fit-Tarih (İbn-i Esir), c: 4 s.58/59

 

 

ve dimdik bir şekilde savaşa hazırlandılar.

       Hüseyin (a.s.) yanında bulunan savaş görmüş ve savaş yeteneği olan elli ve İbn-i Sa'd'ın yazdığına göre Küfe ordu­sundan İmama eklenen45 yirmi kişi ile saflarını munazzam edip Küfe askerlerine hitaben şöyle söze başladı: ,

      "Ben sizin ve hemşehrilerinizin daveti üzerine size doğru gelmişim. Siz "sünnet ortadan kalkmış ve nifak İslam alemini sarmış" diye yazmış ve ümmetin İslahı için Kûfe'ye gelmemi benden istemiştiniz; şimdi eğer sözünüzden pişman olmuş iseniz buradan dönüp giderim. Kendinize gelin! Peygam­berin ve -İslama ilk inanan ve Hamza, Cafer ve Abbas gibi büyük İslami şahsiyetlerin kendisinin amcaları olan- amcası oğlunun evladının kanını dökmeyi kendinize nasıl yakıştırabi­lirsiniz? Benim ve kardeşimin hakkında Rasulullah (s.a.a.)'ın "Hasan ve Hüseyin cennet bahçesinin gençleridir" buyur­duğunu duymamış mısınız? Eğer bana inanmıyor, bunu ben­den kabul etmiyorsanız henüz yaşıyan Cabir b. Abdullah-ı Ensari, Ebu Saîd-i Hudri ve Zeyd b- Erkam'den sorun."46

      Hürr b. Yezid o ana kadar bu hazırlıkların ve girişimlerin Rasulullah (s.a.v.)'ın evladı He gerçek bir savaşa sürüklene­ceğini hiç sanmıyordu. Ama Şimdi meselenin ciddileştiğini gö­rüyordu. İbn-i Sa'd'ın yanına gidip "Hüseyin (a.s.)'ın sözlerin­den hiçbiri sizi ikna etmiyor mu?" diye sordu. Ömer b. Sa'd "benim elimde olsaydı onu öldürmezdim" cevabını verdi.

      Bu olaylardan sonra Hürr kendini İmamın huzuruna ile­tip önceki hareketlerinden, tavırlarından dolayı özür dileyerek affedilmesini istedikten sonra şehadet yolunu seçip İmamın vefalı ashabının ilk şehidi oldu47.

Emir-ül Müminin (a.s.) yaptığı savaşların hiçbirinde sa­vaşı kendisi başlatmamıştı ve bu da İmamın metodu, idi.

 

 

45) ibn-i Sa'd, •Turasuna" dergisi, sayı: 10, s: 178.       ;

46)İbn-i Sad •Turasuna" dergisi, sayı: 10. s. 181/el-Kamil-u fit-tarih (Ibn-ı Esir), c: 4, s: 60/61

47) El-Kamil fit-Tarih-(ibn-i Esir), c: 4, s: 64/65.

 

 

Şimdi de onun oğlu Hüseyin (a.s.) babasının yöntemine uya­rak savaşı kendisi başlatmadı.

      Ömer b. Sa'd İmamın ordusuna Hk oku savurdu ve Hü­seyin (a.s.)'ın ordusuna ilk ok atanın kendisi olduğuna İbn-i Ziyad'ın yanında tanıklık etmeleri için de Küfe ordusuna şahit tuttu48

      Şimdiyse savaş başlamıştı, önce teke-tek olarak başlatı­lınca düşman ölüleri Müslümanların şehitlerinden daha çok oldu. Bu sahneyi gören Amr b. Haccac paniğe kapılarak "ey millet! Arap kahramanlarıyla savaşmakta olduğunuzu unut­mayın" diye bağırdı.

      "Eğer onları taş yağmuruna tutmazsanız, hepinizi öldüre­cekler."49                            

       Küfe ordusu aniden hep beraber İmamın ve ashabının başına üşüştüler. Birkaç çatışma sahnesinde Önce İmamın ashabı, daha sonra da o hazretin ailesinin gençleri şahadet şerbeti içtiler. İmamın ve yetmişten çok ashabının şehid edilmesiyle savaş sona erdi.

 

 

        KERBELA VAKIASININ MEYDANA GELMESİNDE DİNÎ TAHRİFATIN ROLÜ

 

 

       Yüce İslam peygamberinin ölümünden Kerbela vakıası­na kadar olan fasılada İslam toplumunda bir çok kültürel değişmeler ve tahrifat çıkmış idi. Bu tahrifatın çıkışı, gelişip - güçlenmesi bir sızıntı şeklinde ve yavaş yavaş gerçekleştiyse de çoğu din bilginleri görüşünce bu tahrifatın temelleri pey­gamberin ölümünden sonraki ilk yıllarda atılmıştı.

      Buradaki tahrifattan maksadımız, sultanların ve siyaset adamlarının halkı ahmaklaştırmak, kendi zulüm ve istibdatla­rını tevil etmek amacıyla alet edindikleri saptırmalar ve tahrifattan ibarettir.

 

 

:48) Taberi,c:4,s: 326/ibni A'sem, c: 5, s: 183.

49) Taberi, c: 4, s. 331/İbn-i Esir, c: 4, s: 67.

 

 

       Bu tahrifatın çıkıp yayılmasında Beni Ümeyye önemli bir rol oynadı ve İslam'a aykırı düşen hareketlerini gizlemek amacıyla kendilerine özgü tüzükleriyle onlardan yararlandılar. Bunların iğneden-ipiiğe bütün şahsiyetlerini firavunluk özentisi ve cahiliyet özellikleri teşkil ettiğinden dolayı, bunlar kendileri­ni İslama uyduramıyortardı. Yezid'in başa geçişi, Beni Ümeyye'nin İslama hiç bir itibar ve değer vermediklerini fakat çirkin çehrelerini gizlemek, kendi hakimiyetlerini tevil etmek ve hükümetlerini halka kabullendirmek için İslamı alet edin­diklerini açıkça gösteren tarihi olaylardan biriydi.

      İmam Hüseyin (a.s.) Beni Ümeyye'yİ şöyte vasfediyor:             "Onlar (Beni Ümeyye) şeytana itaat etmeyi kabullenip Allah'a itaat etmeyen, yeryüzünde fesadı yayan, ilahî ahka­mın uygulanmasına engel olan ve de beyt-ül mala tecavüz eden kimselerdir,"50

      Onlar şeytani ve fesat doğuran planlarını yürütmek içip asîl İslamî unsurları tahrif edip onları gayri meşru yerlerde kullanıyorlardı. Biz burada onların tahrifatına uğrayan ve Kerbela faciasının meydana gelmesinde önemli bir rol oynayan o unsurların bazı örneklerini -onların tarihî şahidlerine dayanarak açıklayacağız.

 

      EHL-İ BEYTE İTAAT, CEMAATI KORUMANIN GEREKLİLİĞİ VE BİATTAN DÖNMENİN HARAM OLUŞU

 

      Bu üç söz çoğu halifelerin kullandığı eh yaygın ıstılahlar­dandır ve hâttâ bu sözlerin onların hilafetini sağlamlaştırdığı ve hilafetlerinin devam etmesini tazmin ettiği de söylenebilir. Bu üç terimin hepsi hem sahihtir hem de esasî, dinî ve siya--islamî unsurları taşımaktadır. Akıl açısından da toplumun devamı ve toplumsal düzeni sarsılmadan korumak bu üç te­mel ilkeye dayanmaktadır.

     İmama itaat etmek gerçi büyük bir önem taşımaktadır; çünkü imama itaat etmek hakim düzene uymak anlamınadır.

 

 

50) Ensab-ul Eşraf, c. 2, s: 171/ibn4 A'scm, c: 5, s. 144-145/Taberi, c. 4, s: 304.

 

 

     Acaba her imama, hatta zalim olsa bite itaat edilebilir mi? Yoksa imamın âdil olmak, İslami kanunları doğru ve ayrıntılı bir şekilde uygulamak gibi bir takım şartlara ve sıfatlara da sahip olması mı gerek? Maalesef ki adaleti uygulamanın ge­rekli olmadığı pratik açıdan kabul edilmekle kalmayıp teorik açıdan da büyük bir grup tarafından makbul görülmüştür.

     Cemaatı korumak, yani kargaşalık çıkarmamak, ayaklan­mamak, vahdeti ortadan kaldıran girişimlere el atarak İslami toplumda sarsıntı ve fitne ortamı yaratmamak. Ama istibdadî bir saltanat ve f asık bir hakim karşısında da susulabilir mi?

       Böyle bir hükümete itiraz amacıyla yükselen her sesi, toplumsal düzene ve cemaata darbe indiren ve tefrika sebebi diye tanıtmak mı gerek? Biattan dönmenin haram oluşu; ahde vefa etmek unvanıyla islamda çok methedilmiş, söz ve biattan dönmek ise çok yerilmiştir. Fakat Yezid gibi bir hali­feye biat edilmez veya edilen biattan dönülürse cemaat bo­zulur mu? Yine buna karşılık biattan dönmenin haram oluşu ilkesini öne sürerek itirazda bulunanı mahkum mu etmeli, bir kenara mı itmeli yoksa böyle yerleri bu ilkeden istisna mı etmeli?

        Söylendiği üzere, Beni Ümeyye halifeleri ve onlardan sonra da Beni Abbasi halifeleri bu mefhumların tahrif edilen şeklini kullanarak.-yani bu üç ilkeden yararlanıp İslamın bu ilkeler için belirlediği şartları, koşulları bir kenara itip halkı kendi hükümetlerini kabullenmeye mecbur ediyorlardı.

     Muaviye, Yezid için biat almak istediği zaman, muhalifleri biat etmeye zorlamak için Medine'ye gitti. Ayşe'nin kardeşi Muhammed b. Ebi Bekir, Muaviye'nfrı eliyle şehid edildiğin­den Ayşe de muhaliflerden biriydi. Muaviye biat meselesini Ayşe'nin huzurunda dile getirdiği zaman Ayşe'ye hitaben şunları dedi: ,.

   "Ben Yezid için bütün müslümanlardan biat almışım, sa­bit ve tekid olan bu biati kırıp, hiç olmamış gibi göz ardı et­meme razı olur musun?

     Ayşe dedi: "Bunu benimsemem fakat sen de halka iyi  davran, onlara yumuşaklık göster."51

     Bu husus, Ayşe'nin biattan dönme ilkesi karşısında nasıl yumuşadığını, taviz verdiğini ve Muaviye'yi kendi haline bırak­tığını açıkça gösteriyor. Çünkü Muaviye'nin kullandığı şeklin­deki biattan dönmemek ilkesi Ayşe ve Ayşe gibilerinin düşüncesinin ürünüydü:

        İbn-i İshak söylüyor:. (Her halde Mescid-ül Haramda) namaz kılmakla meşgul idik. Şimr b. Zil-Cuşen de bizimle, namaz kılıyordu.   Namazdan   sonra   ellerini kaldırıp söyle dua etti: "Allah'ım!  Benim şerefli biri olduğumu kendin de biliyorsun beni affet." Ona "peygamberin evladının şahade­tinde senin de elin olduğu halde Allah seni nasıl bağışlar" de­dim. Şimr "biz ne yapabilirdik? Bizim yetkililerimiz, emir sahiplerimiz öyle yapmamıza. emir  verdiler biz de muhalefet etmeden emri yerine getirmeliydik. Çünkü muhalefet etseydik bu sucuların merkeplerinden daha aşağı olurduk" dedi52.

      İbn-i Ziyad, Müslim b. Akıl'i tutuklattıktan sonra ona şöyle dedi:       

     "İmamına baş kaldırıp müslümanların birliğini bozdun. " İmam Mekke'den çıkarken (Mekke'nin hakimi) Amr b. Saîd . b: Âs'ın elçileri imama şöyle dediler:

      "Müslümanların cemaatından çıkmakla ve ümmetin ara­sında tâfrikâ yaratmakla. Allah'tan korkmuyor müsün?"5*

        Küfe ordusunun komutanlarından biri olan Amr b. Hac-cec gurur duyarak kendi cinayetini şöyle tevil ediyordu:

    "Biz imama itaat ettik ve cemaattan ayrılmadık."55

     Küfe ordusunu savaşa teşvik ettiğindeyse şöyle diyordu:

 

 

51)İbn-i A'sem, c: 4, s: 237/el-imamet ves-Siyaset (İbn-i Kutaybe) ç:'1,6: 183.

52)    İbn-i Sa'd, "Turasuna" dergisi, sayı: 10, s: 197/üsan-ul Mizan (İbn-i Hacr), c; 3, s. 152-153 (ePftamir es-Seggaat).

53p İbn-i A'sem, c: 5, s: 98.

54)  Taberr;K4;s:289.                                               

55)  Taberî, c: 4, s: 275

 

 

          "Halifeye itaatinizi sürdürün, halkın cemaatından çık-mâyın, dinden çıkan ve imamına başkaldıran birini öldürmek hususunda şüpheye düşmeyin."58

      " -Eht-i sünnetin fakirlerinden ve hadiscilerinden sayılan-Âbdullah b. Ömer gibi kimseler, heves peşinde gezen ve layık olmayan Yezid gibi birine halk biat ederse, kendilerinin de onu kabul etmeleri gerektiğini sanıyorlardı ve bu yüzden de Yezid'e biat etme hususunda Muaviye'ye dedi:

       "Halk oğlun Yezid'e biat ederlerse buna ben karsı çık­mam."57                                                     .' •

       Abdurrahman b. Avf'ın kızı Umre gibileri de İmam Hü-seyn'e (a.s.) şöyle yazdılar:

       "İtaat etmeye riayet etmeli, cemaattan ayrılmamalı ve onu korumalısın."58

 

 

         CEBR'E İNANMAK

 

 

         İslam tarihinde özellikle de Kerbela vakıasında tahrif ro­lü oynayan konulardan biri de "Cebrüe inanmak idi. Ebi Hilal Askeri'nin dediğine göre "Cebr" inancını icad eden Muaviye'­nin kendisi idi59.

       Muaviye Yezid'e biat etmek hususunda şöyle diyordu:

       ''Yezid'e biat etmek ve onun hükümet etmesi ilahi kaza ve takdirlerden biridir ve bu hususda da kimsenin seçim hak­kı yoktur."60

        Übeydullah b. Ziyad, İmam Seccad (a.s.)'a söyle dedi:

"Âli (a.s.)'ı Allah öldürmeçli mi?"

        İmam buyurdu:

        Ali ismindeki büyük kardeşimi halk öldürdü."61

 

 

56)  Taberî, c: 4, s: 321.

57)   İbn-i Sa'd, "TurSsuna" dergisi, sayı: 10, s: 167.

58)   İbn-i Sa'd, "Turasuna" dergisi, sayı: 10, s: 167.

59)   el-Evail (Ebi Hilal Askeri), c: 2, s: 125.

60) el-İrnamet ves-Siyaset, c: 1; s: 183 ve 187.

61)   İbn-i Sa'd, "Turasuna" dergisi, sayı: 10, s: 188.

 

 

        Ömer b. Sa'd, İmam Hüseyin (a.s.)'ın öldürülmesine ka­tıldığı hususunda eleştirilince söyle dedi: "Bu iş Allah tarafın­dan takdir edilmişti"82.

       Müslüman görünen Yahudi Ka'b-ul Ahbar Beni Ümeyye sultanları karşısında dalkavukluk ve yağcılık yapmak amacıyla gaybdan haber vermeye başlayıp şöyle diyordu:

       "Hükümet asla Beni Haşim'in eline geçmeyecek. Ancak sonraları her ikisi de Beni Haşim'den olan Beni Abbas ve - Aleviler hükümetin başına geçtiler.

      Abdullah b. Ömer'den de bu gayıptan haber verme nak­ledilmiştir:

      "Haşimi birinin hükümetin başına geçtiğini görürsen dün­yanın sonu olduğunu bilmelisin."63

       Ehl-i sünnetin bazı. tarihçileri ve araştırmacıları bu tahri­fata dayanarak İmam Hüseyin (a.s.)'ın hükümetini fesada karşı bir kıyam değil, sadece kanun dışı bir ayaklanma olarak nitelemişler64.

 

     KERBELA VAKIASINA KARŞI KUFELiLERİN TUTUMU                 

 

      Tarih kitaplarında ve de halk arasında bir atasözü olarak Kûfelilerin hilekâr ve hâin olduktan, aralarında ahde vefa et­menin çok az görüldüğü yaygın olup biz de, Kûfelilerin ruhsal karakterleri hakkında onların aceleci olduklarına ve karar ver­mede bu acele etmelerinin daima kendilerine ve hükümdarla­rına zararlı olduğuna önceden değinmiştik. Çabuk incinmeleri ve bunun yânında çabuk ikna olmaları aynı şekilde çabuk teslim olmaları, çabuk başkaldırmaları, isyan etmeleri bu hal­kın ruhlarına islemiş, hakim olmuştu. Burada Kûfelilerin Ker-befa vakıası karşısındaki tutumu hakkında bir takım konulan sergilemeye çalışacağız:

 

 

62) Tabakat-ul Kubra (ibn-i Sa'd), c: 5,s:148, Beyrut.

63)Tarihi Dimeşk (imam Huseyn’in Hayatı) İbn-i Asakir s193

64)  islam Tarihi, Cambridge Universitesi c- ı s.81 ingilizce metni/el-ithaf bi-hubb-il Eşraf (eş-Şebravi)İmam Huseyn Hayatı.

 

 

        Küfe halkı, muhtelif hakimler döneminde teşekkülleri ' değişime uğrayan çeşitli kabilelerden oluşan bir mecmua idi. Kabilelerin teşekkülünün değişmesi daima hakimlerin çıkarla­rını içeren bir takım maslahatlara uygun olarak gerçekleştiri­liyordu. Aynı zamanda hakimler, kabile büyüklerinin, ileri ge­lenlerinin durumunu mülahaza ediyorlardı. Çünkü çoğu yer­lerde onların şehrin valilerinden daha güçlü olduklarını kendi­leri de biliyordu.

      Şialar bu halkın bir kısmını teşkil ediyordu. Bazı kabileler şii olmakla meşhur idiyseler de hiç bir kabilenin yüzde yüz şii olduğu düşünülemezdi. Böylece şiiler kabileler arasında dağınık olduklarından bir bütünlüğe sahip değildiler ve kabileliğe özgü özelliklerin yanısıra, Küfelik karakterleri de onlara hakim olmuş idi.

      O dönemdeki Şiilerin sayısı pek de fazla değildi. Hücr b. Adiy Küfe mescidinde Ziyad ile muhalefet ettiğinde mescitte-kilerin yarısının veya üç de birinin onu destekledikleri söylen­miş. Ama onların çoğu sadece siyasi konularda Ali (a.s.)'ın evlatlarıyla eşlik ediyorlardı. Bu gibi kimselere siyasi şiilik, akidevi Şiilikten daha çok yakışıyordu. Bu yüzden Emir-ül Müminin (a.s.)'ın Kûfe'deki gerçek şiileri, sayı ve   savaş alet­leri bakımından pek de. güçlü sayılmazlardı.

      Küte halkının imam Hüseyn (a.s.)'ı davet edip fakat ken­disine yardım etmedikleri bir yana, hatta onu öldürmek için doğrudan doğruya yardımlaşmada bulunduklarında, şüphe yoktur. Aynı zamanda bunların kim olduğunu, kimlerin mek­tup yazdıklarını ve neden yardım etmediklerini araştırmamız yerinde olur.                      

      Önce, şii düşünce tarzının sonraları Kûfe'de göz alıcı bir ilerlemesi olduğunu, hatta Beni Abbas'ın Ali (a.s.) evlatlarının hilafet hakkını gasbetmeleri karşısında onlarla muhalefet ettiklerini ve bu yüzden Emevi sarayına bağlı tarihçilerin ve hadiscilerin Küfe halkından nefret ettiklerinin yanısıra, Beni Abbas sarayı alimlerinin de Kûfelilere karşı böyle bir kin bes­lediklerini hatırlatmamız gereklidir. Şiaya yapılan zulüm sa­dece siyasi zulüm değildi ve hatta düşünce ve inanç açısından da daima satılmış düşünürler tarafından küfür ve islamdan çıkmak ile suçlanıyorlardı. Buna göre mütalaa ederken ve tarihî olayları naklederken, onların tarihçilerinin şiiliğe karşı düşmanlık edercesine ve onlardan nefret ederek tarihi olayla­rı değerlendirdiklerine tamamen dikkat etmek gerek. Bu nok­taya dikkat ederek böyle tarih yazarlarının daima şiayı vefa­sız göstermeğe ve Kûfe'nin Hüseyn b. Ali (a,s.)'den himaye etmemesinin günahını şia'ya yüklemeye çalıştıkları kolayca anlaşılabilir. Oysa ki aşağıdaki açıklamalar, Kûfelilerin uygun ve iyi karakterlere sahip olmadıklarından dolayı Hüseyin (a.s.)'ı destekleyemediklerine biraz da olsa açıklık getirecek. Fakat Kûfelilerin işar edecek derecede fedakârlık etme amaç­ları olsaydı durumu bir yere kadar değiştirebilirlerdi. Bu hu-susdaki görüşümüzün hulasası bundan ibarettir; şimdi bu görüşümüzü şahitlerle, delillerle isbatlamaya çalışacağız:

       O koşullar altında bulunan Kûfe'den şöyle bir tablo ser­gilenebilir: Şam halkı Yezid'i kolaylıkla kabullenebiliyorlardıy-sa da, bu iş Küfe halkı için zor idi. Bu nedenle Yezid başa geçtiğinde Küfe şifleri muhalefete başladılar ve Küfe halkının ekseriyeti de Yezid'in yerine oturabilecek uygun birine sahip olmadıklarından Hüseyn b. Ali (a.s.)'ın tarafına çekildiler. Bu doğrultuda şifler tarafından davet başlatıldığı zaman halkın avam kitlesine -genelde her milletin avam kitlesine- özgü olan sefa ve içtenlikle kendi himaye ve desteklerini bildir­mekle kalmayıp kendi mevki ve makamlarını tehlikede gören veya halk kitlesinin ruhsal karakterinin tesiri altında kalan büyükler ve ileri gelenler dahi kendilerini kıyamın gerçek ta­raftarları olarak gösterdiler. Neticede İmam Hüseyn (a.s.)'ı destekleme doğrultusunda Kûfe'de yalancı bir ortam meyda­na geldi; bilhâssa yumuşak huylu ve müdaracı Nü'man b. Beşİr gibi birinin Kûfe'nin valisi oluşu böyle bir fezanın yara­tılmasında ve yayılmasında katkılı oldu. Bu ortam ibn i Ziyad Kûfe'nin hükümetini ele alıncaya kadar yayılmakta ve daha da kapsamlı olmakta idi.

      İmam Hüseyn (a.s.)'ın şu  sözünü  nazara aldığımızda "bana mektup yazmalarından asıl amaçlan beni aldatmak ve yezid'e yakınlaşmak idi."89 Küfe büyüklerinin o hazret! davet etmeleri hususunda onların İmamı Irak'a çekip orada feci bir şekilde olduğu gibi, şehit etmeleri için böyle bir ortamı bilerek yarattıkları ihtimali de ortaya çıkıyor.

     Bunlara rağmen bu ortamın büyük bir bölümü müsbet ! idi. öyle ki Müslim bile Kûfe'nin durumunu görünce böyle  Yorumlamış ve buna dayanarak İmam Hüseyn (a.s.)'ı Kû-

feye davet etmişti.

 

 

İBN-İ ZİYAD'IN KÜFE HALKI ÜZERİNDEKİ BASKISI

 

 

      Musallat ve atılgan bir diktatör karşısında muhalefet edip direnen bir millete pek nadir rastlanabilir.

      Zorbalık etmeyen ve halkın işine karışmayan Nü'man b.  Beşir'in hükümeti döneminde Irak halkı kendi inanç ve gö­rüşlerini örneğin peygamberin hanedanına karşı duydukları ; inanç ve eğilimi özgürce ortaya koyabiliyorlardı. Bu ilke esa-sınca Müslim Kûfe'ye geldiğinde halk şiddetle onu destek­lediler ama İbn-i Ziyad'ın Kûfe'ye gelişi ve Nü'man'ın yerine geçişi tamamen durumu değiştirdi.

        İbn-i Ziyad'ın sert tavırı Küfe halkının hemen hemen hepsini paniğe kapılmasına sebep oldu. Çabuk inciyen, ka­rarlarında aceleci olan kimseler hem İbni Ziyad tarafından tehdid edileceklerini görüyor ve hem de İbn-i Ziyad'ın Şam ordusunun pek yakın bir zamanda geleceğine dair çıkardığı şayiaların tesirinde kalıp tamamen kendilerini kaybediyor­lardı.

Eşraf, Beni Ümeyye hakimiyetinin rayına oturduğuna emin olup İbn-i Ziyad'a eklenince bu taviz ve geri dönüş da­ha da yoğunlaştı ve dolayısıyla halk kitlesi de kabile reisleriyle muhalefet etmenin pek de yararlı olmadığına inanıyorlar­dı. Müslim, İbn-i Ziyad'ın evine saldırınca eşraf, halkı tehdid etmek ve hırslandırmakla hem Müslim'in etrafındakiler! en aşağı bir seviyeye indirdiler hem de halkın üzerindeki etkili geçerliliklerini gösterdiler88.

 

 

65)   Ensab-ul Eşraf, c: 2, s: 185/ibn-i A'sem, c: 5, Sayfa: 169.

66)   Taberi, c: 4, s: 277.

 

 

     İbn-i Ziyad'ın istibdadı karşısında kabile reislerinden biri dahi muhalefet etseydi kendi kabilesinin fertleri ondan hi­maye etmeye cüret edemiyorlardı. O günün Arap toplumunda en çok kudret ve ehemmiyete sahip dan kabilelik himaye durumu dahi böyle olunca İmam Hüseyn (a.s.)'den mezhebi himayede nasıl bulunabilirlerdi? Benî Murad kabile­sinin reisi olan Hâni b. Ürve tarihçilerin yazdığına göre bir sa­vaş için hazırlandığı zaman dört bin atlı ve sekiz bin yaya as­ker etrafını alıyor, ona eşlik ediyorlardı; Benî Murad'ın ant­laşma yaptığı Kinde kabilesini de bunlara eklersek Hâni'nin taraftarlarının sayısı otuz bine varıyordu, buna rağmen İbn-i Ziyad'ın emriyle onu tutuklayıp Küfe pazarında yerde sür­ükledikleri zaman her ne kadar bağırıp kendi kabilesinden yardım istediyse de kimse yardım etmedi67 ve bundan sonra da onu şehid ettiklerinde kimse muhalefete kalkışamadı.

        İmam Hüseyin (a.s.) Kerbela'da durmaya, beklemeye mecbur edildiğinde, İbn-i Ziyad Kûfelilerin, imâmı öldürmeye katılmalarına teşvik ve tehdit etme hususundaki konuşmasın­da onlara hitab edip şöyle dedi:

       "Bu günden itibaren orduya katılmamazlık eden biri em­niyette olmayacağını bilmelidir."68                              -

          Böylece karşı gelenleri ölümle tehdit ediyordu. İbn-i Ziyad, bu hususda hilaf edenleri arayıp bulmak için Ka'ka' b. Süveyd'e emir verdi, o da babasının mirasını almak için Kû-fe'ye gelen Hamdan kabilesinden birini tutup isyancı adıyla İbn-i Ziyad'ın yanına getirdi ve onun emriyle başı kesildi. Bundan sonra da bazı tarihçilerin yazdığına göre:

     "Baliğ olan herkes Kûfe'den çıkıp Nuhayle'deki karargâ­ha doğru ilerledi."69

      Kılıçlar Hüseyn (a.s.)'ı öldürmek için işe başladı oysa ki, eğer halkın kendi elinde olsaydı kesinlikle böyle bir işe el at-

 

 

67)   Muruc-uz Zeheb (Mas'Cdi), c: 3, s: 59.

68)   Ensab-ul Eşraf (Belazeri), c: 2, s: 178/Ahbar-ut Tuvval (Dinven> s: 254-255.                                                                                                

69)  Ahbar-ut Tuvval, s: 179.

 

 

mazlardı. Şimdi Farazdak'ın Kûfeliler hakkında İmam Hüseyn (a.s.)'a demiş olduğu sözü daha iyi algılayabiliriz:

       "Halkın kalbi seninledir, kılıçlan ise sana karşıdır."70

        Başka bir rivayete göre:

     "Halkın yanında insanların en iyisi sensin ve mukadderat gökyüzünde belirlenir. Kûfe'de görüldüğüne göre Kûfelilerin kılıçlan sana karşı kullanılacak,"71

     O şartlar altında halk Kerbela'ya gitmemezlik edemezlerdi, çünkü Kerbela'ya gitmemek, öldürülmekle eşit idi. Şiiler veya Kerbela'ya gitmek istemeyen herkes iki yoldan birini seçmeliydi ya İmam Hüseyn (a.s.)'a katılmalıydılar veya sah­neden kaçmalıydılar. Tabii ki bu halkın dinî teklif ve görev açısından mazur olduğu anlamına gelmez.

HALKIN KAÇIP İMAMIN ORDUSUNA KATILMALARI

 

      Çok eski bazı belgelerden, Küfe halkının tehdit ve zorla imam Hüseyn'e karşı savaşmaya gönderildikleri ve bu ne­denle onların çoğunun yolun yarısında ordudan kaçıp Kerbe­la'da hazır olmadıkları anlaşılıyor. İbni Ziyad'ın Kerbela'daki ordusu hakkındaki gösterilen sayılar genelde ordunun Nuhayle'de toplandığı zamanda ha­zırlanan sayılardır ve sonraları da anlaşılacağı üzere Kûfe'den gönderilen ordudan sadece on bin kişi civarında, hana daha az sayılı bir ordu Kerbela'da hazır oldu ve bu sayı, bazı tarih çilerin sadece Küfe mescidinde kırk bin kişi toplanıyordu"72 rivayetlerine göre Kûfe'nin nüfus ve cemiyetine oranla çok az bir sayı idi.

    Bu yukarıda söylenen sözlerin tümünden, halkın çoğu-. nün ya Kûfe'de saklandığı veya yolun yarısında ordudan kaç­tığı anlaşılıyor.

 

 

70)   Taberi, c: 4, s: 290/ibn-i A'sem, c: S, s: 124-140/ahbar-ut Tuvval (Dinveri), s: 245/Ensab-ul Eşraf (Belazeri), c: 2, s: 165.

71)    bn-i Sa'd, "Turasunâ" dergisi, sayı: 10, s: 1710. "imam Hü-seyn'in (a.s.) Hayatı', Taritvi Dimaşk, s: 206.

72)   Tarih Kanalında Teşeyyü, s: 160, İngilizce metni.

 

 

       Belazeri bu hususda şöyle yazmış:

 

      "Genelde bir komutan bin askerle birlikte yola koyu­luyordu ama sadece üç yüz veya dört yüz veya hatta bun­dan da az sayıda olan bir ordu ile Kerbela'ya varıyordu, çün­kü halk Rasulullah (s.a.a.)'ın evladıyla savaşmaktan şiddetle Çekiniyorlardı."73

 

      Dinveri ise şöyle yazıyor: İbn-i Ziyad bir komutanı çok sayıda asker ile Kerbela'ya gönderdiğinde;

       "Onların çok az bir kısmı Kerbela'ya varıyorlardı, çünkü onlar Hüseyn (a,s.)'la savaşmaktan hiç oşlanmadıklarından dolayı ordudan ayrılıp yollarını değiştiriyorlardı."74 Küfe halkının bir grubu da İmama katılmaya çalışıyorlar­dı. İmam Kerbela'ya varınca şehid olacağı güne henüz sekiz gün kalmış idi ve halkın çoğu bu meseleyi ciddiye almıyorlar­dı. Hatta Hürr b. Yezid bir ordunun komutanı olmasına ra­ğmen sadece aşura gününün sabah vakti durumun feci oluşunu anlayıp kendini imama iletti. Bu nedenle şianın ek­seriyeti İmamı desteklemek, himaye etmek isteselerdi bile acele etmediler.ve sadece bir takımı has kimseler çabucak kendilerini İmama iletmek düşüncesindeydiler. Bu şahıslar­dan, önce Nafi' b. Hilal Muradi, Ömer b. Hâlid Seydavi, Ömer b. Halid'in azad ettiği kölelerden olan Sa'd ve Mezhic kabilesinden olan Mecme' b. Abdullah el-Âizi, o hazretin or­dusuna katıldılar75. Müslim b. Âvsece ve Habib b. Mezahir de Aşura gününe yakın bir zamanda kendilerini imama iletebildi­ler. İbn-i Sa'd'ın yazdığına göre Aşura gününün sabah vakti yirmi kişi o hazrete eklendiler76. İbn-i Kutaybe ise bunların otuz kişi olduklarını yazmıştır77.

 

 

73)  Ensab-ul Eşraf (Belazeri), c: 2, s: 179.

74)   Ahbar-ut Tuvval (Dinveri), s: 254.

75)   Ensab-ul Eşraf, c: 2, s: 72.

76)   ibn-i Sa'd, "Turasuna" dergisi, sayı: 10, s: 178.

77)   İbn-i Kutaybe el-İmamet ves-Siyaset, c: 2, s: 7.

 

 

         En eski tarih rivayetçilerinden olan İbn-i Sa'd yazıyor:

        "Halk bir bir veya iki iki ve üç üç Hüseyn'e doğru gi­diyorlardı."

    Bu kaçıştan gören İbn-i Ziyad bir çare aramaya koyuldu ve Amr b. Hüreys'i, halkı Nuhayle'de yani Kûfe'nin meşhur karargâhında toplanmaya teşvik etmesi, Küfe ile Kerbela yo­lunu birbirine bağlayan köprüyü göz altına alması ve kendile­rini Hüseyn (a.s.)'ın ordusuna iletmek isteyen yolcuları engel­lemesi için görevlendirdi76. Aynı şekil "Kadisiye" ile "Kutkutane" arasındaki mıntıkayı göz altına alması, denetlemesi ve kesinlikle Mekke'ye gittikleri bilinen kimseler dışında Hicaz yolundan kendilerini Hüseyn (a.s.)'a iletmek isteyenleri dur­durması, hareket izni vermemesi için Haşin b. Nümeyr'i gö­revlendirdi79.

       Ayrıyeten Basra'deki valisine bir mektup yazarak, bütün yolları kontrol etmeleri ve bu yollardan Hüseyn (a.s.)'a doğru hareket edenleri tutuklamaları için her yere gözcüler bırak­masını istedi80 ve de Şam yolundan Basra yoluna kadar uza­nan Vakısa arasındaki yolların sıkıca denetlenmesine dair emir verdi.

       "Girip çıkan herkes kontrol edilmeli, denetlenme!!."81

       Yolların denetlenmesi, sıkıca ve dikkatle gerçekleştirildi, öyle ki Kerbela'nın yakınlıklarında yaşıyan ve Habib b. Meza­hir'in teşvikiyle İmam Hüseyn (a.s.)'a katılmak istiyen Beni Eset kabilesinden yetmiş kişi İbni Ziyad'ın gözcüleri tarafın­dan geri püskürtüldüler62. Bu sıkı kontrol ve denetleme Kûfe-lilerin İmam Hüseyn (a.s.)'ı himaye etmemeleri hususunda çok etkili bir sebep idi. Bu önemli etkenin yanında diğer bazı sebepler de vardı:

 

 

78)   İbn-LSa'd, Turasuna, sayı: 10, s: 178-179.

79)   İbn-i Sa'd, Turasuna, sayı: 10, s: 178-179,

80)   Taberi, c: 4, s: 263.

81)   Ensab-ul Eşraf, c: 2, s: 173-179/Taberi, c: 4, s: 295.

82)   Ensab-ul Eşraf (Belazeri), c: 2, s: 180/Jbn-i A'sem, c: 5, s: 159-160.

 

 

1      Muhtar b. Ebi Übeyde de dahil olmak üzere Kûfe'nin bir grup etkili, sözü geçen şahsiyetleri İbn-i Ziyad'ın emriyle tutuklanmıştı.

2      Tehdit, öyle bir güç ve baskıyla gerçekleştiriliyordu ki hatta taraf gözetmeyenler bile öldürülme tehlikesiyle karşı karşıya olduklarına göre İmam Hüseyn (a.s.)'a katılmak is­teyen kimseler daha da kötü bir durumdaydılar.

3      Halkı hırslandırmak, tamahlandırmak da başka bir önemli etken idi. Öyle ki bir gün İbn-i Ziyad Küfe halkına hi­taben şöyle dedi: "Yezid sizin aranızda bölmem, daha sonra sizi Kerbela'daki düşmanıyfa savaşa göndermem için dört bin dinar ve iki yüz bin dirhem bana göndermiştir."83

 

 

HALKIN MALÎ BAHŞİŞLERE BAĞLILIĞI

 

 

        İmam Küfe halkının kesinlikle kendini öldürmek istedik­lerini görünce konuşma yaparak onlardan sordu:

      "Ey Kûfeliler! Dinleyin, bizim sizinle ne işimiz var? Bu tuttuğunuz tavır nedir? Niçin bizi öldürmek istiyorsunuz?" Ce­vap verdiler ki: "Bize bahşiş etmemelerinden korkuyoruz. İmam buyurdu: "Allah'ın size vereceği bahşiş daha iyidir."84

        Ama kimse o hazretin sözlerine teveccüh etmedi.

        Bu şahitlerin tümünden şu anlaşılıyor ki halkın eşraf ve onların yanlılarını içeren bir kısmı, her çeşit kötüleme ve azarlamaya layık olan bir takım cinayetkârlardan ibaret idiler ki tarihde kötülükleriyle anılmışlar. Ama bu arada Kûfe'nin o günkü ortamına hakim olan onca diktatörlük ve istibdatlara rağmen imama eklenmek isteyen ama bunu beceremeyen bir çok kimseler de vardı. Belazeri'nin kendisi de buna itiraf ediyor:               ,

          Sa'd b. Übeyde şöyle diyordu: Kûfeli olan çok sayılı büyüklerimiz o gün bir tepeye çıkıp dua ediyor ve şöyle diyorlardı: "Allah'ım nusratve yardımını Hüseyn (a.s.)'a indir-

onu zafere ulaştır". Kim onlara dedi: "Ey Allah'ın düşman-ları! Ona yardım etmek için niye aşağı inmiyorsunuz?65

IRAK'A ŞEFER ETMENİN DEĞERLENDİRİLİŞİ

 

 

   Kerbela vakıasının, başka bir yerde açıklayacağımız gay-bi boyutundan göz yumup burada İmam Hüseyn'in Irak'a hareket edişinin siyasi boyutunu kısa bir şekilde değerlendir­meye çalışacağız.

       İmam Hüseyn (a.s.)'ın Irak'a gitmekten başka bir yolu

muydu?

       Âl-i Ümeyye'ye karşı Irak'da bir muhalefet merkezinin kurulabileceği ve Yezid'i devirecek bir kıyamın düzenlenebileceği bekleniyor muydu?

       Tarih kitaplarında peşpeşe ve birçok şahsiyetler tarafın­dan dile getirilen bir takım itirazlarla karşılaşıyoruz. Bu eleştirilerin tümünde İmamın Irak'a gitmesinin asla maslahatı ol­madığına dikkat çekilmiştir. İmam biat etmekte muhalefet edip Mekke'ye yöneldiğinde, İmamın Irak'a gitme ihtimali gündemde idi. Bazı rivayetlere göre Abdullah b. Muti' Medine ile. Mekke yolu arasında İmamın Kûfe'ye gitmekten sakınma­sını istedi86.

   İmam Mekke'ye girdiğinde itiraz edenlerin sayısı göz alıcı bir şekilde çoğalıyordu. Şimdi burada İmam Hüseyn (a.s.)'m Kûfe'ye gitmesine karşı çıkan kimselerin bazısına değiniyoruz:

1      Abdullah b. Abbas imamın Irak'a getmekden vazge­çip Yemen dağlarına doğru gitmesini önerdi. Çünkü orası bir taraftan dağlık bir bölge olduğundan savaş ve kaçış için çok münasib idi ve başka bir taraftan da babasının şiaları o böl-gede daha çok idiler. Bu nedenle imamın emniyetini tazmin edebilecek tek yer orasıydı87.

 

 

83)   ibn-i A'sem, c: 5, s: 157.

84)   Jbn-i Sa'd, Turasuna, sayı: 10, s: 178.

85)   Ensab-ui Eşraf, c: 2, s: 226.

86)   İbn-i A'sem, c: 5, s: 36-377Ahbar-ut Tuvval (Dinveri) s: 228-246.

87)   Ahbar-ut Tuvval, s: 224/ibn-i A'sem, c: 5, s: 113/Taberi, c: 4, s: 287/Ensab-ul Eşraf, c: 2, s: 161.

 

 

2      Muhammet b. Hanefiye de ibn-i A'sem'in rivayetle­rine göre İbn-i Abbas'ın önerisini imama sundu88.

3      Amr b. Abdurrahman b. Hişam şöyle diyordu: "Halk dirhem ve dinara kul olmuşlar, bu ikisi de bugün hakimlerin elinde bulunmaktadır; sakın Irak'a gitmeyesin."88

4      Abdullah b. Ömer has bir korku ve dehşetle ümmet arasında kan döküleceği hususunu durmadan tekid edi­yordu90.

5      Abdullah b. Cafer İmamın Irak'da öldürüleceğine değinerek şöyle diyordu:

      "Senin öldürülmen ile yeryüzünün nurunun söneceğin­den korkuyorum, çünkü sen hidayetin ruhu ve müminlerin emirisin. Irak'a gitmek için acele etme; ben senin için Yezid'-ten eman (dokunulmazlık hakkı) alırım."91

6      Ebu Saîd Hudri ihtimalen şöyle demişti: "İmamına karşı isyan etme."92

7      Musavver b. Muharreme İmama şöyle yazmıştı: "Irak halkının oyununa gelme."93

8      Ebu Vâkıd Laysi de, İmama aynı Musavver b. Mu­harreme gibi demişti94.

9      Farazdak, Mekke ile Küfe yolu arasında İmama şöyle demişti:  "Halkın  kalbi seninledir,  kılıçları  ise sana karşıdır."95

     Tarih kitaplarında bu gibi itirazlar, acımalar ve benzerleri çok bir şekilde görülüyor ve belki de çoğu kasıtlı, garazli ri-

 

 

88)   İbn-i A'sem, c: 5, s: 32.

89)   Ensab-ul Eşraf, c: 2. s: 161/ibn-i A'sem, c: 5, s: 110-111/Taberi, c: 4, s: 287.

90)   Bakınız: Ensab-ul    Eşraf, c: 2,    s: 163/ibn-i A'sem, c: 5, s: 39/İbn-i Sa'd, "turasuna" sayı: 10, s: 166.

91)   İbn-i A'sem, c: 5, s: 116/Taberi, c: 4, s: 291.

92)  Aynı kaynak.

93)   Aynı kaynak, s: 167.

94)  Aynı kaynak, s: 166.

95)   Ensab-ul Eşraf, c: 2, s: 165.

 

 

vayetçiler böyle uzun bir listeyi imamı suçlamak amacıyla yakıp yakıştırmışlar.

 

itiraz ve eleştirilere cevap

 

        Irak'a gitmek için imamın gösterdiği delili açıklamadan önce bu delilin zeminini hazırlamak, rayına oturtmak amacıy­la bir öndeyimde bulunmak, önsöz kurmak zorundayız:

      Geçmişteki ve şimdiki siyaset tarihi, kendi siyasi faaliyet­lerinde en az bir engelle karşılaşmadan ve olanca ciddiyetle kendi siyasi hedeflerine ulaşmış olan kimselerin çok az gö­rüldüğünü göstermektedir. Kudreti ele almak amacıyla ya da müsbet veya menfi hedefler uğrunda faaliyet eden kimseler daima ihtimaller üzerinde muhasebe ederler. Siyaset dünya­sında en başarılı ve halk yanlısı kimseler bile terör vb. gibi bir takım tehlikelerle karşı karşıyadırlar. Buna göre idealist kim­seler gibi düşünmemeli ve sadece kesinlikle hedefe varacağı­mız ve bunda en küçük bir yenilgi ihtimali olmadığı taktirde girişimde bulunmanın, harekete geçmenin doğru olduğunu sanmamalıyız. Tarihî gerçekler bu gibi bir düşünce tarzını as­la teyid etmemiştir ve bu böyle siyasi görüşü olan. kimsenin saflığının göstergesi, alametidir,                                  

     Burada da 'İmam bu yolculuğunun başarıyla sonuçlana­cağına, en az bir yenilgi ihtimali bulunmadığına yakin etmeliy­di gibi yanlış bir düşünceye kapılmamamız gerek. İmamın hareketinin aslını kabul etmeyen birinin İmamın yenilme ihti­malinin mevcut olduğuna dair tarihten şahitler göstermeye hakkı yoktur. Mesela, bundan önce başka bir defa da Kûfeliler imtihan olmuş, sınanmıştılar diyemez. İmamın hareketini kabul eden kimse de asla yenilgi ihtimalinin olmadığını düşünmemelidir. Bunu dikkate alarak önce İmamın o şartlar altındaki durumu ölçmeli, daha sonra tarihî şahitleri ve ima­mın girişimlerini dikkate almakla İmamın Irak'a hicret edişini değerlendirmek gerek.

      imam, muhalefeti şehadetle sonuçlansa bile, Yezid'e ve sultasına asla boyun eğmek istemiyordu. Ayrıca zamanda mümkün oldukça Yezid'in aleyhine bir kıyam başlatmak ve

İslam toplumunun hakimiyetini Benî Ümeyye'nin kanlı pen­çesinden kurtarmak için bir çare bulmaya çalışıyordu.

      İmamın siyasi düşüncesini belirleyen sınır bundan ibaret idi. İmam bu hudut ve alan içinde kendi yolunu seçmeli, öneriler ve eleştirilere karşı bir tepki göstermeliydi ve bu sınır da katiyen değiştirilemezdi. Bu yüzden bu sınırla hiç bir yön­den bağdaşmayan her öneri, imamın açısından mahkum ve kabullenilmeyecek bir şey idi.

     Diğer bir taraftan da, o günün siyaset dünyası özel bir sı­nıra sahip idi ve bunun bir kısmını da ihtimaller teşkil etmek­teydi. O halde İmam amelde kendine özgü siyaset tutumunu tahrif ve tahribata uğratmayacak ve de o günkü mevcut ger­çeklere aykırı olmayacak bir şekilde kendini ayarlamalı ve ona göre hareket etmeliydi.

       O günün bilinen siyasi ihtiyaçları açısından Yezid, Hü-seyn (a.s.) gibi birinin ona biat etmeden yaşamını sürdürme­sine asla izin vermezdi. Çünkü Hüseyn (a.s.) Yezid'in işlerine karışmayan ve vurdum-duymazcasına hiç bir mesuliyet taşımazcasına normal hayatını yaşayacak biri değildi. Buna göre İmam biat etmediği taktirde Yezid'in seçebileceği tek yol İmamı şehid etmek idi. Başka bir taraftan da Şam bir yana' hatta Medine ve Mekke ve genel olarak Hicaz ve Yemen... bile Yezid'in karşısında duracak, Hüseyn1 (a.s.)'ı savunacak ve onun öldürülmesine engel olacak bir durumda değildi. Sa­dece savunma ve İmamı destekleme ihtimali olan bölge Küfe idi. Kûfe'nin önceki tutumunu ve halkının Emir-ül Müminin (a s.) a İmam Hasan (a.s.)'a karşı düşman karşısında .tuttuğu tavın dikkate almak bu ihtimali zayıflatıyor idiyse de İmamın Kûfe'ye gelmesi için Kûfelilerin sabırsızlanması. Küfe eşrafının ve avam halkının İmamı mektup yağmuruna tutması. Benî Umeyye karşısında duracaklarına ve İmamı savunacaklarına dair söz vermeleri bu za'fı gideriyordu ve Kûfelilerin İmam Hüseyn (a.s.)'ı destekleyeceklerine dair ısrarları arttıkça İma­mın düşman karşısında zafere ulaşma ihtimali yüzde kaç güçleniyordu, ancak tehlike ve yenilgi ihtimali yüzde yüz or­tadan kalkmış değildi.

       Şimdi İmam bu yolu seçmeseydi sizce ne yapmalıydı?  imam biat etmediği taktirde Yezid onu yaşatır mıydı? İmam Yezid'e nasıl biat eder ve İslam devletine egemen olan İsla­ma aykırı ve küfürcü! hareketler karşısında ancak ve ancak kendi can, yaşam ve çıkarlarını düşünen vurdumduymaz bir seyirci ve hiçbir risaleti, mesuliyeti olmayan bir şahıs gibi na­sıl yaşayabilirdi?

        Eğer İmam Kûfe'ye gitmez ve Mekke'nin içinde terör edilip öldürülseydi bu şahısların kendisi, "Kûfelilerin İmamı davet etmeleri hususunda kendisine gönderdikleri onca mek­tupları ve ısrarları karşısında İmam Hüseyin (as.) neden aldırış edip oraya gitmedi. Halbuki eğer gitseydi Kûfelilerin as­kerlerine dayanıp terör tehlikesinden güvencede kalır ve siyâsi hedeflerini başarıyla elde ederdi, demezler miydi?

   İtirazda bulunanlar genelde, imamın kıyam etmesine karşı çıkışıyorlardı ve İmamın kıyam etmemesi Yezid in hükü­metine boyun eğmek, kabullenmek anlamını taşıyordu ve bu da imam açısından imkânsız idi Hatta Abdullah b Cafer in o hazret için Yezid den almak istediği eman ve dokunulmazlık hakkı da bu anlamda idi Çünkü Yezid'in eman vermesi ha liyle o hazret kıyam etmediği taktirde gerçekleşebilirdi ancak, imam ise Yezid e biat etmek zilletine boyun eğmiyordu

      Şimdi imamın bu meseleyi nasıl yorumladığına ve tarihî şahitlerin bunu nasıl gösterdiğine bir göz atalım İmam bir çok yerlerde Yezid ve uşaklarının o hazretin Mekke de yaşamasına izin vermeyip nihayet kendisini öldü­recekleri hususuna değinmiştir. Şimdi bu yerlerden bir kaçını örnek olarak gösteriyoruz

 

 

96)  Ensab-ul Esral. c: 2 s  164'Taben. c 4. s: 289 İbn-i A sem c 5 s  113,lbn-i Asakir. s  190/el-Ma r.fetu vet-Tarih c: 1 s 541 Macmauz Za-vaid (Haysemi! c 9. s: 192/Mu;uc-uz Zaheb. c 3 s 55

 

 

1      İbn-i Abbas'ın itirazı karşısında şöyle cevap verdi. Mekke’nin iki karış ötesinde öldürülmem, bir karış öte­sinde öldrülmemden daha iyidir.

2      İbn-i Ömer'in itirazını şöyle cevapladı:

      "Bunlar beni kendi başıma bırakmazlar, benden biat al­mak için her şeyi yapacaklar; ben ise öyle yapmayınca ni­hayet beni öldürecekler."

3      Başka bir itiraza karşı şöyle buyurdu. Yeryüzündeki haşerelerin birinin yuvasına girsem dahi

beni oradan çıkaracak ve öldürecekler.'97

4      Başka bir yerde de böyle acele etmesinin nedenini sorduklarında dedi:

     Acele etmezsem başım derde düşer."

5      Başka bir yerde ise şöyle buyurdu:

       Beni Ümeyye malımı aldı sabrettim, onuruma, şahsiye­time dokundu sabrettim ve kanımı dökmek istediklerindeyse ellerinden çıkıp kaçtım."99

      Bu konu hakkındaki imamın vardığı sonuç budur ve aynı zamanda bu. Yezid e biat etmediği taktirde kesinlikle öldürü­leceğine apaçık, canlı bir delildir                   .

      Meselenin diğer bir tarafı da Irak'a doğru hareket etme konusudur  İmam. Mekkeden çıkmağa karar verdiğinde is­lam devletinin hangi noktasına gitmeyi seçmeliydi? İmam Mekke de olduğu bir kaç ay boyunca. Irak halkından fazla bir miktarda mektup o hazrete gelip çatmıştı Bu mektuplar öyte fazla ve öyle ciddiyetle yazılmıştı ki, sonraları İmamın Irak a gitmesinin asıl nedenlerinden birini oluşturmuştu   Ve çoğu zaman da imamdan niçin Kûfe'ye gitmek istediği sorulunca. Irak halkının mektuplarını dile getiriyordu'00.  Mesela Hürr. Ömer  b.   Sa'd'r.   Buhayr  b.   Şaddad'  ve  Abdullah  b. Ömer'in °3 cevabında ve hatta Aşura gününün sabah vakti1 -Küfe ordusunun karşısında kendi gelme nedeninin Küfe hal­kının mektupları olduğu olarak niteledi ve Irak'a doğru hareket etmesinden soranların cevabında defalarca şöyle buyurdu:

       "Atımın heybesi Iraklıların mektuplarıyla doludur."'05 İmam, Müslim'in "hemen Kûfe'ye gelmesine dair" yazdı haberini alınca aceleyle Mekke'den çıkıp Mekke ile Küfe ara­sındaki mesafeyi çok çabuk bir şekilde hızla geride bıraktı. Ama Müslim'in şehadet haberi gelince106 bu şehadeti duyduklarından dolayı kervanın hareketi hissedilir bir şekilde ya­vaşladı. Zaman, geçtikçe de hareketin, ilerlemenin hızı da azalıyordu ama İmamın ve ashabının Kûfe'ye doğru ilerleme­sini asla önlemedi. Çünkü Müslim ve Mâni'nin şehid edilişleri­nin haberi imama iletildikten sonra imamın Küfe halkı hakkın­daki hoş görü ve itimadı gitgide azalıyordu gerçi, ama Kû-fe'de başarıya ulaşma ihtimali yüzde yüz ortadan kalkmış değildi. Başka bir deyimle, İmamın kervanı Kûfe'ye yaklaştık­ça savaşda zafer elde etme ümitleri daha çok sarsılıyordu ama daima İmamın Kûfe'ye gitmek ve harekete devam et­mek hakkındaki değerlendirmeleri ve ashabıyla istişarede bu­lunma, danışmalarının neticesi, zafere ulaşmanın mümkün olduğunu andırıyordu. Siz Müslim b. Akîl'e benzemezsiniz diyorlardı. Küfe halkı sizi görünce hepsi sizin etrafınıza topla­nacaklar Belki de Müslim meşhur biri olmadığından gerektiği şekilde halkı toparlayamadı, kendine çekemedi ama sizin şahsiyetinizin daha başka bir cazibesi, çekiciliği var demek istiyorlardı. İmamın bulunduğu durumda ve Küfe halkının on yıllık mektupları ve isteklerini dikkate almakla böyle bir söz beklenmez değildi. Bu nedenle imam bir değerlendirme yapa­rak yola devam etmeyi kabul etti.

 

 

97)   İbn-i A'jsem. c: 5. s: 116.

98)   Taberi. c 4. s. 290.

99)   İbn-i Asem. c: 5. s: 124.

100)   Ensab-ul Eşraf  (Betazuri):: 2, s: 163-165.

101)    Ensab-ul Eşraf, c: 2. s: 170-177/İbn-i Asem. c: 5  s: 137-138/Ahbar-ut-Tuwal. (Dinveri) s: 249-254.

102)   İbn-i Sa d. "Turasuna" dergisi, sayı: 10. s: 173.

103)    Turasuna" (İbn-i Şad) sayı: 10, s: 181.

104)   İbn-i Asakir. s: 192.

105)   bni Asakir. s: 209-210.

106)  Taberi. c: 4, s: 300.

 

 

       Futun un rivayetinden de  imamın Kays b.  Musahhar Saydavi ile Kûfelilere gönderdiği mektubunun Müslim b. Akıl'in şehadet haberinden sonra da ahitlerine vefa etmeleri ge­rektiği hususunda olduğu anlaşılıyor. Küfe hakkındaki kuşku zemini imamın ordusunun düşüncesine önemsenecek bir derecede islemiş olmasına rağmen bunun neticesi, sadece İmamın Hürr'ün ordusuyla karşılaştığında geri dönmeye dair alınan kararda ortaya çıktı. Hürr'ün bir ordunun basında gel­mesi ve bunun yanında dört bin kişilik düşman ordusunun "Kadisiye"de toplanma haberinin duyulması ve ayrıca Küfe hakkındaki önceden gelen haberler, bilgiler ve bunlardan biri de imamın Kûfe'ye gelmekten vazgeçmesi hakkında Müs­lim'in Ömer b. Sa'd ile gönderdiği sözlü mesajın iletilişi olmak üzere artık imamın Kufe'ye bel bağlamamasına ve Kufe'ye gitmenin yenilgi ve şehadetten başka bir neticesi olmadığına emin ediyordu.

       Tam bu sırada İmam geri dönmeye karar verdi107 ama Hürr İmamı ve beraberindeki orduyu Kûfe'ye götürmek İçin Küfe valisinden emir aldığını öne sürerek İmamın dönmesine engel oldu. İşte bu andan itibaren imam daima düşman or­dusunun komutanlarıyla106, elçileriyle görüştüğünde ve hatta Küfe ordusuna hitab ederek dönmeye karar verdiğini tekrar ediyordu.

     "Ey millet! Beni desteklemek, himaye etmek istemiyorsa­nız en azından emniyetli bir yere -Mekke- dönmeme engel olmayın."'09

        Bazı tarihçiler şöyle yazmışlar: İmam Küfe ordusu tara­fından kuşatıldıktan, muhasarada kaldıktan sonra Ömer b. Sa'd'm aşağıdaki üç şeyden birini kabul etmesini istedi: Bıra­kın Hicaz'a döneyim veya Şam'a gidip Yezid'e biat edeyim veya devletin uzak sınırlarından birine gideyim ve...

 

 

107)    Ensab-ul Eşraf (Belazeri). c: 2, •: 170/bn-i A$«m. c. 5. s: 135/Ahbar-ut Tuvval (Dtnveri). s: 250.

108)   Bakınız: Taberi. c. 4. t: 311/bn-i A'ttm. e: 5. t 155.

109)   Taberi. c: 4. s: 323

 

 

  Ama bazı delillere göre bu haber doğru değil ve bunu yazanlar da bunu yazmakla İmam Hüseyn (a.s.)'ın emsali olmayan şahsiyetini ezmek ve tahkir etmek ve böylece emevi sultanlarına velinimetlerine karşı bir hizmette bulunmak .iste­mişler. Bu sözün doğru olmadığını kanıtlayan delil ve şahitler şunlardan ibarettir:

1      Yukarıda söylenen rivayette ve aynı şekil diğer ko­nuşmalarda tekid edilen nokta imamın Şam'a gitmeyi öne Sürmemiş olması ve sadece Hicaz'a (Mekke ve Medine) dön­meyi istemiş olmasıdır.

2      Pelazeri bir rivayetinde açıkça şöyle diyor: İmam Ömer b. Sa'd'a sadece Medine'ye dönmeyi söyledi"0:

3      Aynı şekil müstenet olarak Übet b. Sem'an'ın şöyle dediği nakledilmiştir: Ben bütün merhalelerde Hüseyn b. Ali (a.s.)'ın yanında idim ve bir an bile ondan ayrılmadım ama halkın arasında yayılmış olan (bırakın Şam'a gidip Yezid'e biat edeyim) söze hana işaret bile etmedi ve sadece şöyle buyurdu:

        "Bırakın geldiğim yere döneyim veya bu geniş yeryü­zünün bir yerine gidip oradan halkın işinin nereye vardığını .göreyim.""1

4      Eğer İmam biat etmeyi kabullenmiş olsaydı Yezid'in. uğrunda bunca velvele yarattığı sorun kendi kendine çözüm­lenir ve Hüseyin (a.s.) da herhangi biri gibi yaşamını sürdürürdü.

 

 

KERBELA VAKIASINDA GAYB UNSURU

 

 

      Kerbela vakıasının tarih! boyutunda önemli bir yeri olan meselelerden biri de "Gayb meselesidir. Bu mesele. Kerbela vakıasını araştırırken birçok ihtilafların onaya çıkmasına ve daha çok ideolojik bir konunun tarihî bir meseleyle karşılaştı­rılmasına neden olmuştur.

         işin gerçeği şu ki bizim alimlerimiz itikadı açıdan ve de İmamın ilminin alan ve kapsamını göz önünde bulundurarak

 

 

110)   Ensab-ul Eşraf, c: 2 s: 182.

111)   İbn-i Esir, c: 4. s: 54 (ei-Kamil-u fit-Tarih).

 

 

bu konudaki kaynaklarda gerekli araştırma ve incelemede bulunmuşlar ama bu meseleyi tarihî açıdan açıklamada, izah etmede bu ideolojik delilleri gündeme getirmeye gerek yoktur; çünkü, böyle bir şey konuyu tarih? şeklinden çıkarmakla kalmayıp tarih yazmada görüş ve inancı işe karıştırmakla suçlanmak zemini de hazırlayacak.

Şimdi biz olayın tarih? açıklamasının dışında, daha çok bilgi vermek amacıyla sözün sonu olarak, bu hadise gerçek­leşmeden önce gerçekleşeceğinin bilindiğine açıkça delalet eden hadislere kısaca değineceğiz. Bu rivayetlerin bazısı pey­gamber (s.a.a.)'in dilinden nakledilmiş ve bunda şianın ve ehl-i sünnetin büyük râvileri ve had isçilerinden çok bir miktarı ittifak etmişlerdir.

 Allame Emini'nin telif ettiği çok değerli (Siretuha ve Sün-
netüna) kitabı çok sayıda bu gibi hadisleri içermektedir. Bu
hadisler Rasulullah (s.a.a.)'ın şahsının Kerbela vakıasını ve evladı Hüseyn (a.s.)'ın orada mazlumca şehid edileceğini bu hâdise gerçekleşmeden yıllar önce izah etmiş olduğunu ve Rasulullah  (s.a.a.)'in  çok  derinden  etkilendiğini  ve  hatta ağlayıp üzüldüğünü bildiriyor Merhum Allame Emini bu ha­dislerin çoğunu ehli sünnetin tarih ve hadis kitaplarından nakletmiştir.

 Şimdi bu hadislerden bazısı:

·       Bir hadisde şöyle denmiş: Bir gün Hüseyn (a.s.) Ra­sulullah (s.a.a.)'i ve bir grup melek gördüğü rüyasını anlatır­ken Rasulullah (s.a.a.) onu bağrına basıp şöyle buyurmuş:

 "Ey Hüseyn! Ümmetimden bir grup tarafından pek ya­kında Kerbela sahrasında susuz öldürüleceğini görüyorum. O zaman baban ve annen benim yanımda olup sabırsızlıkla se­nin gelmeni bekleyecekler. Cennette senin 'için öyle makam ve dereceler var ki şehid olmadıkça onları elde edemez­sin."'12

·       Hüseyn (a.s.) Mekke'de buyurdu:

112) İbn-i A’sem. c: 5. s. 28-29

 

"Ceddim Rasulullah (s a.a.)'i rüyada gördüm. Bana bir emir verdi, ben de ona göre davranacağım."113

 

·          İmam, Kerbela'ya vardığı gün o yerin ismini sorunca Kerbeladır dediler. İmam buyurdu:   "Babam "Sıffin e giderken bu sahradan geçti ve ben de onun yanında idim. Burada durup bu yerin hakkında bazı sorular sordu. Ona "bu yerin ismi Kerbela'dır" dediler. Bu sırada f: babam bu sahranın bazı bölümlerine işaret ederek "burada bineklerini bağlayacaklar ve burada da kanları akıtılacak" dedi. Ondan "Ya Emir-el Müminin (a.s.)! Kimin hakkında kouşuyorsunuz?" diye sordular.

    "Burada inecek olan Âl-i Muhammed (s.a.v.)'in bir

grubu, bir kafilesi hakkında" dedi1

·       Aşûra günü bacısı Zeyneb'e hitaben şöyle dedi:

    "Bacıcığım! Dün gece ceddim Resulullah (s.a.a.)'i. ba­bam Alı (a.s.)'ı. annem Fatıma (a.s.)'ı ve kardeşim Hasan (a s )'ı rüyada gördüm: Çok geçmeden bizim yanımıza gele­ceksin diyorlardı Kardeşim! And olsun Allah a hiç şüphe yok ki bunun zamanı yaklaşmıştır. n6

Bunlar, İmamın şehadetinden önce Kerbela hakkında bilgisi olduğuna delalet eden hadislerden örneklerdir. Sadece İmam Hüseyin (a.s.) değil, hatta peygamber bile nübüvvet veya imametin isbatı dışındaki siyasî ve normal yaşamlarında gayb unsurundan yararlanmıyorlardı ve bu hususlar dışında onlar da İslam? ahkam ve ahlak gereğince hareket ediyorlar­dı. Peygamberin ve hidayet imamlarının öncü ve sembol ol­maları onların mevcut durumlara göre hareket etmelerine ve zahiri değerlendirmelerine dayalıdır, gayb unsuruna değil. Çünkü gayb unsuruna dayanmak herkesin yapabileceği bir iş değildir.

112)Ibn-i A'sem. c: 5. s: 51

113)     Ahbar-ut Tuvval (Oinveri). s: 253.

114)     Ibn-i A sem, c: 5. s: 175-176.

 

 

ŞİANIN OLUŞUM VE YAPILANMASINDA KERBELA VAKIASININ ETKİSİ

 

 

       Kesinlikle Kerbela vakıası tarihin belirleyici olaylarından ve şii oluşumunun en önemli sebeplerinden biridir. Biz önce­den de Şiiliğin fikirsel temellerinin bizzat onun en köklü mese­lesi olan (imamet) Kur'an ve sünnette açıkça göze çarpıyor. Ancak şii tarihinin diğer İslami gruplardan ayrılığı zamanın akışıyla ve yavaş yavaş gerçekleşti. Emir-ul Müminin (a.s.)'ın hakimiyeti ve olaylar karşısındaki yöntem ve sünneti ve de geri bıraktığı ilahi düşünceler ve öğretiler bir dereceye kadar fikirsel açıdan şianın yapılanmasını, oluşumunu sağladı. Emevilerin diğer İslami grupların düşünce sistemini ve anlayış tar­zını desteklemeleri, şia ile diğer mevcut grupların birbirlerin­den daha çok ayrılmasına neden oldu.

      Muaviye'nin hileleri ve aldatıcı davranıştan müslümanla-rın Benî Ümeyye'nin İslami maske altında cahiliyetin insanlık düşmanı şahsiyetlerini gizlediklerini, cahiliyet yaşamının aşığı olduklarını ve cahiliyet kültürünün savunucusu olduklarını an­lamalarına fırsat vermedi. Gerçi o günün bilinçli ve düşünür şahsiyetleri bu noktaya vakıf idiler ama oğlu Yezid onun bu maharetine sahip değildi. O günlük şiir ve konuşmalarında kim olduğunu ve ne istediğini açıkça dile getiriyordu ve bu yüzden başa geçtiğinde ve işinin başlangıcında Kerbela va­kıasını yarattı ve Hüseyn b. Ali (a.s.)'ı bir grup yakınları ve as-habıyla birlikte şehid etti. Şii tarihinin Emevilerin İslam mas­kesi altında bulunan diğer gruplardan ayrılışı kesinleşti ve şia bundan itibaren Ali (a.s.)'ı- ve onun halifelerinin sünnet ve siyerine uyan bir grup olarak varlığını ortaya koydu.

 

------------

eKitap: www.islamkutuphanesi.com

msn : islamkutuphanesi@hotmail.com